สถิติความสัมพันธ์ระหว่าง หุ้นไทย-ETF-DR สินทรัพย์ไหนเหมาะกับการกระจายความเสี่ยง?

ในอดีต หากนักลงทุนไทยต้องการลงทุนในหุ้นผ่านตลาดหลักทรัพย์ ทางเลือกการลงทุนที่สะดวกที่สุดอาจถูกจำกัดอยู่เพียงหุ้นไทยเป็นหลัก เนื่องจากการลงทุนในหุ้นหรือสินทรัพย์ต่างประเทศยังเป็นเรื่องที่เข้าถึงได้ยาก ทั้งจากความเสี่ยงด้านอัตราแลกเปลี่ยน ค่าธรรมเนียมการลงทุนที่สูง ไปจนถึงเงินลงทุนขั้นต่ำที่สูงกว่าการลงทุนในหุ้นไทย ส่งผลให้นักลงทุนมีขอบเขตโอกาสในการลงทุน (Investment Opportunity Set) ที่จำกัด และอาจเกิดภาวะกระจายการลงทุนไม่เพียงพอ (Under-diversification) ทำให้การบริหารความเสี่ยงของพอร์ตไม่มีประสิทธิภาพเท่าที่ควร รวมถึงอาจพลาดโอกาสในการสร้างผลตอบแทนจากตลาดและสินทรัพย์ในต่างประเทศ

ยกตัวอย่าง นักลงทุนซึ่งทำอาชีพเป็นพนักงานในประเทศไทยมีรายได้จากการทำงานซึ่งนับเป็น Active Income ขณะเดียวกันหากลงทุนเฉพาะในหุ้นไทย รายได้จากการลงทุนก็เปรียบเสมือน Passive Income ที่ยังคงพึ่งพิงเศรษฐกิจไทยเช่นเดียวกัน หากประเทศไทยเข้าสู่สภาวะเศรษฐกิจถดถอย (Economic Recession) ผลที่อาจตามมาคือ นักลงทุนอาจตกงานพร้อมกับพอร์ตหุ้นไทยมีมูลค่าปรับลดลงอย่างมาก เนื่องจากรายได้ทั้ง Active และ Passive Income กระจุกตัวอยู่พึ่งพิงเศรษฐกิจไทยเพียงประเทศเดียว ซึ่งอาจทำลายความมั่งคั่งหรือทำให้ความมั่งคั่งมีความผันผวนมากเกินไปจากการพึ่งพิงเศรษฐกิจในประเทศของตนเองมากเกินไป ดังนั้น การกระจายความเสี่ยงจึงมีความสำคัญเป็นอย่างมาก

สิ่งที่น่าสนใจ คือ ตลาดทุนไทยมีการพัฒนาอย่างมากเพื่อเปิดโอกาสในการลงทุนในสินทรัพย์ต่างประเทศ โดยสถิติจำนวน DR ที่มีการจดทะเบียนและสามารถซื้อ-ขายผ่านตลาดหลักทรัพย์ได้มีจำนวน 12 DR ในปี 2022 และปรับเพิ่มขึ้นเป็น 493 DR ในเดือนสิงหาคมปี 2026 (ดู Fig.1) คิดเป็นอัตราการเติบโต 40 เท่าภายในเวลา 6 ปี การเพิ่มขึ้นของ DR ทำให้นักลงทุนสามารถเข้าถึงการลงทุนในบริษัทต่างประเทศ รวมถึง ETF ต่างประเทศผ่าน DR ขณะเดียวกัน ETF ที่จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยก็ช่วยให้นักลงทุนเข้าถึงธีมการลงทุนที่หาได้ยากในตลาดหุ้นไทย อาทิ Artificial Intelligence (AI), Cloud Computing, Rare Earth, Biotechnology, Robotics เป็นต้น รวมถึงสามารถเข้าถึง Asset Class ที่หลากหลายไม่ว่าจะเป็นหุ้น ตราสารหนี้ ทองคำ หรือสินค้าโภคภัณฑ์ ฯลฯ

หากนักลงทุนไม่กระจายการลงทุนในสินทรัพย์ที่หลากหลาย นักลงทุนอาจเผชิญกับปัญหา Home bias กล่าวคือ ทัศนคติของกลุ่มคนที่มักลงทุนในเพียงประเทศของตน หรือท้องถิ่นที่ตนอยู่ ทัศนคติดังกล่าวอาจทำให้เสียโอกาสในการลงทุนในอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้องกับเศรษฐกิจใหม่ (New Economy) ซึ่งมีศักยภาพในการเติบโตสูง โดยบริษัทเหล่านั้นมักเป็นบริษัทที่มีนวัตกรรมใหม่ รวมถึงมักเป็นผู้ที่เข้ามา Disrupt ธุรกิจแบบดั้งเดิม จาก Figure 2 จะพบว่าดัชนี SET50 ซึ่งประกอบด้วย 50 หุ้นชั้นนำของไทย มีน้ำหนักในกลุ่มเทคโนโลยีค่อนข้างต่ำเพียง 7.9% เทียบกับ S&P500 ซึ่งประกอบด้วย 500 หุ้นชั้นนำของสหรัฐอเมริกา ที่มีน้ำหนักในกลุ่มเทคโนโลยีสูงถึง 37.9% ในขณะที่ดัชนีหุ้นไทยกลับมีน้ำหนักในกลุ่มพลังงาน สาธารณูปโภค และการเงินที่สูงกว่า ส่งผลให้ความสัมพันธ์ (Correlation) ระหว่างหุ้นไทยและสหรัฐฯลดลงในระยะยาว (ดู Figure 3) อย่างไรก็ตามสาระสำคัญของประเด็นนี้ไม่ได้อยู่เพียงแค่เรื่องโอกาสในการเติบโตของการลงทุนในหุ้นไทยเท่านั้น แต่คำถามที่สำคัญต่อจากนี้จึงไม่ใช่เพียงว่า “เราควรหยุดลงทุนในหุ้นไทยแล้วไปลงทุนใน DR หรือ ETF” หรือ “หุ้นไทย หรือ DR หรือ ETF ตัวไหนให้ผลตอบแทนดีที่สุด”  แต่คำถามที่เราควรถามมากกว่าคือ “สินทรัพย์ที่หลากหลายเหล่านี้ไม่ว่าจะเป็น DR หรือ ETF ช่วยเพิ่มโอกาสในการสร้างผลตอบแทนและกระจายความเสี่ยง เพื่อสร้างผลตอบแทนจากการลงทุนที่ยั่งยืนและช่วยให้นักลงทุนบรรลุเป้าหมายทางการเงินได้อย่างไร?”

แต่ก่อนจะดูสถิติความสัมพันธ์ของหุ้นไทย DR หรือ ETF การเข้าใจคำจำกัดความของการกระจายความเสี่ยงนั้นก็สำคัญเช่นกัน โดยทั่วไปคนมักเข้าใจคำว่าการกระจายความเสี่ยงคือการถือสินทรัพย์มากกว่า 1 สินทรัพย์ ซึ่งไม่ได้เป็นความเข้าใจที่ผิด เพียงแต่ในความเป็นจริง การกระจายความเสี่ยงยังมีรายละเอียดและมิติที่หลากหลายกว่านั้น โดยผู้เขียนจะแบ่งประเภทของการกระจายความเสี่ยงออกเป็น 7 มิติ ได้แก่

1) Asset Class Diversification - การกระจายความเสี่ยงข้ามประเภทสินทรัพย์ ไม่ว่าจะเป็นการลงทุนในหุ้น พันธบัตร ทองคำ สินค้าโภคภัณฑ์ หรืออสังหาริมทรัพย์ ซึ่งแต่ละสินทรัพย์มีการตอบสนองต่อวัฏจักรทางเศรษฐกิจที่ต่างกัน การกระจายการลงทุนข้าม Asset Class จึงช่วยลดความเสี่ยงของพอร์ตและทำให้พอร์ตมีความทนทานต่อสภาวะทางเศรษฐกิจที่หลากหลายมากขึ้น อาทิ หุ้นมักจะปรับตัวลงในสภาวะสงคราม ขณะที่ราคาทองและน้ำมันมักจะปรับตัวขึ้นและช่วยชดเชยผลขาดทุนจากการลงทุนในหุ้น

2) Geographic Diversification – การกระจายความเสี่ยงทางภูมิศาสตร์ กล่าวคือการกระจายการลงทุนในภูมิภาคอื่น ๆ นอกจากประเทศไทย อาทิ ทวีปอเมริกาเหนือ ทวีปยุโรป หรือทวีปเอเชีย ซึ่งมีความสำคัญมากขึ้นในบริบทของโลกปัจจุบัน ท่ามกลางการแบ่งขั้วอำนาจตะวันออกและตะวันตกที่ชัดเจน ตลอดจนนโยบายการค้าและการกีดกันทางการค้าที่มีแนวโน้มเพิ่มมากขึ้น รวมถึงความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ในแต่ละภูมิภาค อาทิ ภาษีนำเข้าครอบจักรวาลของประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ สงครามรัสเซีย-ยูเครน และวิกฤติช่องแคบฮอร์มุซ เป็นต้น

3) Sectoral Diversification - การกระจายการลงทุนในอุตสาหกรรมที่แตกต่างกัน โดยแต่ละอุตสาหกรรมจะมีลักษณะผลตอบแทนและความเสี่ยงที่แตกต่างกันในแต่ละช่วงวัฏจักรของเศรษฐกิจ ในสภาวะที่เงินเฟ้อสูง หุ้นกลุ่มค้าปลีกและกลุ่มขนส่งสินค้าอาจได้รับผลกระทบเชิงลบจากต้นทุนที่เพิ่มขึ้น ในขณะที่บริษัทที่เกี่ยวข้องกับสินค้าโภคภัณฑ์อาจได้ประโยชน์จากเงินเฟ้อที่สูงขึ้น (Inflation Hedge)

4) Value Chain Diversification – การกระจายความเสี่ยงในห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chain) ซึ่งในบริบทของโลกสมัยใหม่ห่วงโซ่อุปทานการผลิตมีความเกี่ยวโยงกันทั่วโลก และภายในห่วงโซ่อุปทานไม่ว่าจะเป็นต้นน้ำ กลางน้ำ หรือปลายน้ำต่างมีความเสี่ยงที่แตกต่างกัน การลงทุนในบริษัทต้นน้ำซึ่งเป็น Supplier ให้กับธุรกิจกลางน้ำหรือปลายน้ำ อาจช่วยชดเชยความเสี่ยงบางส่วนได้ หากเกิดปัญหาขาดแคลนวัตถุดิบ ผลตอบแทนของบริษัทปลายน้ำอาจแย่ลง แต่อาจถูกชดเชยด้วยผลตอบแทนของหุ้นต้นน้ำที่ได้ประโยชน์ อาทิ หากราคาโลหะทองแดงปรับตัวสูงขึ้น ซึ่งเป็นวัตถุดิบสำคัญสำหรับบริษัทผู้ผลิตสายไฟฟ้าซึ่งใช้ทองแดงจำนวนมาก หุ้นเหมืองทองแดงอาจปรับตัวขึ้น ในขณะที่ผู้ผลิตสายไฟฟ้าอาจปรับตัวลงจากต้นทุนที่สูงขึ้น เป็นต้น

5) Statistical Portfolio Diversification – การกระจายความเสี่ยงด้วยการวิเคราะห์เชิงสถิติและเชิงปริมาณ โดยทฤษฎีที่ได้รับการยอมรับอย่างแพร่หลายคือ Portfolio Theory ของ Markowitz ซึ่งเน้นการกระจายความเสี่ยงเพื่อให้ได้ผลตอบแทนที่ดีที่สุด ณ ระดับความเสี่ยงที่นักลงทุนแต่ละคนยอมรับได้ โดยหลักการทั่วไปคือที่ทุกคนเข้าใจในเรื่องผลตอบแทนและความเสี่ยงคือ เมื่อความเสี่ยงสูงขึ้นความคาดหวังผลตอบแทนก็จะสูงขึ้นเพื่อชดเชยความเสี่ยงดังกล่าว ตามคำกล่าวที่มักจะเคยได้ยินว่า “High Risk High Return” หรือ ยิ่งเสี่ยงมากผลตอบแทนก็ยิ่งมากไปด้วย ทั้งนี้ประโยชน์ของการกระจายความเสี่ยง (Diversification Benefit) ตามทฤษฎีของ Markowitz ได้พิสูจน์แล้วว่านักลงทุนสามารถรับความเสี่ยงน้อยลงโดยที่ไม่จำเป็นจะต้องเสียสละผลตอบแทนที่คาดหวังผ่านการกระจายการลงทุนในสินทรัพย์ที่มีความสัมพันธ์ของผลตอบแทนระหว่างกันต่ำ (Low Correlation) โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อมีสินทรัพย์ความสัมพันธ์ผลตอบแทนแบบผกผันกัน (Negative Correlation) ก็จะยิ่งช่วยให้ได้ประโยชน์จากการกระจายความเสี่ยงมากขึ้น Figure 4 แสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ระยะยาวระหว่างสินทรัพย์ประเภทต่าง ๆ ได้แก่ SET50 ซึ่งเป็นตัวแทนหุ้นไทย, S&P500 หุ้นสหรัฐฯ Nasdaq100 หุ้นเทคโนโลยีสหรัฐฯ VN30 หุ้นเวียดนาม, CSI300 หุ้นจีนแผ่นดินใหญ่ และ Hangseng Index หุ้นฮ่องกง Nikkei225 หุ้นญี่ปุ่น ทองคำ พันธบัตร และน้ำมัน จากสถิติในแถวแรกซึ่งมีการเน้นด้วยสี จะเห็นว่าสินทรัพย์ประเภทอื่นมีความสัมพันธ์ของผลตอบแทนระยะยาวต่ำกว่า 1.0 สะท้อนถึงประโยชน์ในการช่วยกระจายความเสี่ยงโดยเฉพาะการลงทุนในพันธบัตรระยะยาวของสหรัฐฯ (US Aggregate Bond) และทองคำมีค่า Correlation กับ SET50 เพียง 0.13